Gerçeklik-ütopya dengesi

(Dücane Cündioğlu)

Kur’an’da cennet-cehennem tasvirlerinin anlatım yoğunluğu, Kur’an’ın 23 yıllık iniş süreci dikkate alındığı takdirde, acaba nasıl bir dağılım gösterir?

Dikkatli bir inceleme, bu tasvirlerin ilk 3 yılda —diğer konulara nisbetle— zirve yaptığını (% 47) ve fakat ifade sıklığının zamanla azaldığını göstermektedir. (Düşüş eğrisi, 23 yıllık dönem içinde % 25’lerden % 10’lara kadar gerilemektedir.)

Buna mukabil hem cihad, hem de ahkâm ayetleri çok farklı istikamet izlemekte, 23 yıllık dönemin neredeyse 2/3’lik bölümünde % 10’ların altında seyreden anlatım yoğunluğu, Medine döneminin sonlarına doğru zirve yaparak % 70’lere ulaşmaktadır. (Ayrıntılı bilgi için bkz. Mehdi Bâzergan, Kur’an’ın Nüzûl Süreci, Ankara 1998)

* * *

Bu tablodan çıkan sonuç şudur:

Kur’an’ın, çağrısının ilk aşamalarında ütopyaya verdiği yerin miktarı, takipçilerinin gerçeklik üzerinde güç kazanmaya, başka bir deyişle, gerçekliğe —pozitif anlamıyla— yakınlaşmaya başlamalarıyla orantılı.

Toplumsal düzenleme (ahkam) ile ilgili ayetler, 23 yıllık sürecin sonunda yoğunlaşıyor. Medine’de. İktidar döneminde.

Savaş ayetleri de öyle. Anlatım yoğunluğu 23 yıllık dönemin sonuna denk geliyor; yani dinî söylem toplumsallaştıkça dünyevîleşiyor. Dünyevîleştikçe de ister istemez öte-dünya vurgularını azaltıyor.

Savaş ve ganimetin ‘gerçeklik’ kazandığı yerde, eskatolojik vaadler, söyleme asıl rengini verebilir mi? Vermez.

Avam peşini sever çünkü. Elde olanı. Hemen ele geçirilebilecek olanı. Kolay olanı. Ganimeti.

Gerçeklikle arasındaki mesafe azaldığında avamın ütopyası kalmaz. Artık o elindekileri tüketmekle meşguldür; yemekle, içmekle, yaşamakla…

İktidarın ütopyası olmaz bu yüzden!

Ütopya, muhaliflere özgü nimetlerdendir. Gerçeğin uzağında olanlara. Yoksullara. Yeryüzünde zayıf bırakılmışlara…

Gerçeğe bile isteye tekme savuracak denli cesur olanlara…

Yazının tamamı için tıklayınız.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s